Làm gì khi có người nhà bị suyễn?

GIỚI THIỆU

Suyễn y học gọi là Hen phế quản - hiện đang là một vấn đề lớn của cộng đồng, trên toàn thế giới có hơn 100 triệu người mắc bệnh suyễn, gây nhiều tổn hại về vật chất có khi cả tính mạng. Tuy nhiên nếu trước đây bệnh nhân suyễn thường phải thụ động chấp nhận tình trạng bệnh và điều trị có tính cách đối phó cắt cơn thì hiện nay y học đã có cách giúp bệnh nhân suyễn chủ động kiểm soát căn bệnh của mình và vì thế người bệnh suyễn vẫn có thể sống, làm việc, vui chơi như những người bình thường khác.

1. SUYỄN LÀ GÌ?

Suyễn là một tình trạng viêm mãn tính của đường dẫn khí (H) gây ra những cơn ho, khò khè, nặng ngực và khó thở tái đi tái lại. Tình trạng viêm này làm cho đường dẫn khí trở nên nhạy cảm với nhiều chất như khói thuốc lá, khói xe, bụi, mùi nồng gắt v.v… Khi gặp những chất kích thích này, đường dẫn khí có thể bị co thắt, lòng ống bị sưng phù, tiết đầy đàm nhớt nên gây tắt nghẽn đường thở. Đợt tắc nghẽn này gây ra cơn suyễn. Cơn suyễn có thể tự qua hay phải dùng thuốc mới hết được (H). Những cơn suyễn có thể nhẹ, có thể nặng nhưng rất nguy hiểm vì có thể gây chết người. Trong thành phố ta, hàng năm vẫn còn những người chết do cơn suyễn cấp. (H)

2. NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH SUYỄN

Nguyên nhân chính xác gây bệnh suyễn vẫn chưa được biết chính xác, nhưng rõ ràng là suyễn có tính di truyền. Cha mẹ bị suyễn sẽ là tăng nguy cơ mắc bệnh suyễn ở con. Những người có tiền sử bản thân hoặc gia đình bị dị ứng như chàm, nổi mề đay, lác sữa, viêm mũi dị ứng… khi tiếp xúc thường xuyên với các tác nhân kích thích có thể phát bệnh suyễn, nhất là trẻ con.

Các tác nhân kích thích đó là khói thuốc lá (H), các con vật có lông như: mèo, chó (H), gián (H), con mạt nhà (H), và một số hóa chất tại nơi làm việc.

3. KHI NÀO NGHĨ ĐẾN BỆNH SUYỄN?

1- Có những đợt khò khè, nghe như tiếng huýt sáo, tái đi tái lại.
2- Có những cơn ho, dai dẵng, đặc biệt là ho về đêm hay lúc thức dậy.
3- Bị ho hay có cơn khó thở làm thức giấc trong đêm.
4- Bị ho hay khò khè sau khi vận động thể lực, ví dụ như chạy nhảy hay các vận động khác.
5- Có các vấn đề về hô hấp trong những mùa đặc biệt trong năm.
6- Bị ho, khò khè hay nặng ngực khi phái tiếp xúc với những chất kích thích.
7- Bị những đợt cảm nhập vào phổi hay phải mất 10 ngày mới dứt bệnh cảm được.
8- Các triệu chứng trên giảm bớt nếu dùng thuốc suyễn làm dãn phế quản.

Không phải lúc nào bệnh suyễn cũng có đầy đủ các triệu chứng như ho, khò khè, nặng ngực và khó thở. Có những bệnh nhân suyễn nhưng chỉ có ho đơn thuần, hoặc khó thở đơn thuần hoặc chỉ đau thắt ngực. Các dạng suyễn không điển hình như trên sẽ rất khó chẩn đoán, đối với cả bác sĩ, nên được gọi là suyễn giấu mặt.

4. CHẨN ĐOÁN BỆNH SUYỄN

• Việc đầu tiên nên làm là chụp hình phổi để loại trù lao tiến triển.
• Sau đó, bác sĩ sẽ hỏi về bệnh sử và khám lâm sàng.
• Khâu then chốt để chẩn đoán suyễn là thăm dò chức năng hô hấp:
• Bằng máy hô hấp ký, với nghiệm pháp thử thuốc giãn phế quản, hầu hết các ca suyễn sẽ được chẩn đoán ngay sau 30 phút (H).
• Có thể dùng lưu lượng đỉnh kế cơ học hoặc điện tử để chẩn đoán.

5. ĐIỀU TRỊ SUYỄN

Hiện nay chưa có cách chữa dứt điểm, nhưng có thể kiểm soát tốt. Có 5 nguyên tắc:

Nguyên tắc 1: Phân loại mức độ nặng (4 bậc theo WHO).

Nguyên tắc 2: Bệnh nhân từ bậc 2 trở lên cần dùng thuốc ngừa cơn.

Nguyên tắc 3: Luôn mang theo thuốc cắt cơn.

Nguyên tắc 4: Điều trị lâu dài theo chỉ định bác sĩ.

Nguyên tắc 5: Tránh các tác nhân kích thích.

Các tác nhân gồm: khói thuốc, bụi, hóa chất, thức ăn dị ứng, thú nuôi, gián, phấn hoa…

6. PHÒNG NGỪA VÀ TRÁNH TÁC NHÂN KÍCH THÍCH

• Không có khói thuốc trong nhà
• Giữ vệ sinh phòng ngủ, hạn chế mạt bụi
• Không nuôi chó mèo
• Giữ ấm khi thay đổi thời tiết
• Tránh xúc động mạnh, vận động quá sức
• Cẩn thận với rượu bia, hóa chất

7. NHỮNG SAI LẦM CẦN TRÁNH

• Lạm dụng thuốc cắt cơn
• Dùng corticoid không đúng cách
• Tự ý ngưng thuốc
• Dùng bình xịt sai kỹ thuật

Máy khí dung chỉ dùng cho trẻ nhỏ hoặc cơn cấp, không dùng thường xuyên.

8. TIÊU CHÍ ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ

1. Ít hoặc không còn triệu chứng
2. Ít cơn hen
3. Không cần cấp cứu
4. Ít dùng thuốc cắt cơn
5. Không hạn chế vận động
6. Chức năng phổi gần bình thường
7. Ít tác dụng phụ

9. XỬ TRÍ CƠN SUYỄN

Nhận biết:

• Khò khè, khó thở
• Thức giấc ban đêm
• Lưu lượng đỉnh < 80%

Xử trí tại nhà:

• Tránh tác nhân kích thích
• Xịt thuốc cắt cơn mỗi 20 phút trong 1 giờ
• Đánh giá lại sau 1 giờ

Đi cấp cứu khi:

• Không đáp ứng thuốc
• Khó thở nhiều
• Không nói được
• Tím môi, móng tay
• Co kéo lồng ngực

10. PHÒNG BỆNH SUYỄN

• Bệnh không lây nhưng có tính di truyền
• Mẹ không hút thuốc khi mang thai
• Nên cho con bú mẹ
• Tránh tác nhân kích thích

KẾT LUẬN

• Bệnh suyễn ngày càng gia tăng và có thể nguy hiểm đến tính mạng
• Cần phòng ngừa, chẩn đoán sớm, điều trị đúng và theo dõi định kỳ
• Sự hợp tác giữa bệnh nhân và bác sĩ là yếu tố then chốt
• Nếu điều trị đúng, bệnh nhân vẫn có thể sống và làm việc bình thường