Phát hiện bệnh tự kỷ ở trẻ em

CON TÔI CÓ BỊ BỆNH TỰ KỶ KHÔNG?

Tự kỷ là một rối loạn phát triển kéo dài suốt đời, ảnh hưởng đến cách giao tiếp và quan hệ của một người đối với những người xung quanh. Trẻ tự kỷ bị tổn thương trong tương tác xã hội, giao tiếp xã hội và tưởng tượng. Trẻ cũng có hành vi lặp đi lặp lại và nhạy cảm giác quan. Những trẻ này có khuynh hướng gặp khó khăn trong học tập và nhiều trẻ bị khiếm khuyết về trí tuệ.

BỆNH TỰ KỶ LÀ GÌ?

Tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh của não bắt đầu từ trẻ nhỏ. Cha mẹ thường tìm gặp bác sĩ khi thấy trẻ chậm nói ở khoảng 2–3 tuổi. Bệnh thường được chẩn đoán lúc 3 tuổi. Trẻ trai mắc bệnh này gấp 4 lần trẻ gái.

Mặc dù trẻ tự kỷ thay đổi nhiều về khả năng và hành vi, trẻ thường gặp khó khăn trong các lĩnh vực phát triển dưới đây. Bệnh còn được gọi là rối loạn phổ tự kỷ (Autistic Spectrum Disorder – ASD).

1. TƯƠNG TÁC XÃ HỘI

Trẻ có khó khăn khi tương tác với bạn cùng lứa tuổi. Trẻ thích sống một mình và ít quan tâm đến người khác, thường được mô tả như “sống trong thế giới riêng”. Đáp ứng với người khác nghèo nàn hoặc không phù hợp. Trẻ có thể chọc giận người khác.

Trẻ khó hiểu và biểu lộ cảm xúc, có khuynh hướng dùng người khác như “dụng cụ”, ví dụ kéo bàn tay người lớn để lấy món đồ mình muốn mà không nói hoặc không nhìn. Có trẻ tương tác tốt với người lớn nhưng khó tương tác với bạn cùng lứa.

2. PHÁT TRIỂN LỜI NÓI, NGÔN NGỮ VÀ GIAO TIẾP

Khoảng 40% trẻ tự kỷ không nói được. Đa số còn lại chậm nói. Trẻ có khả năng nói thì hay nhại lời, ví dụ bắt chước lời người khác như con két.

Trẻ có thể nói thuộc lòng những lời quảng cáo trên tivi hoặc máy tính, nhưng không thể dùng lời nói để giao tiếp có ý nghĩa. Trẻ không hoặc ít tiếp xúc bằng ánh mắt. Trẻ có thể lặp đi lặp lại nhiều chữ không hợp lý và ít hiểu những khái niệm trừu tượng như “nguy hiểm” hoặc những cử chỉ biểu tượng như vẫy tay chào.

Trẻ nhỏ thường không biết chỉ đồ vật bằng ngón tay trỏ. Trẻ cũng khó làm chủ cường độ và âm lượng giọng nói.

3. CHƠI TƯỞNG TƯỢNG

Trẻ bình thường thường bắt đầu biết chơi tưởng tượng từ 2–2 tuổi rưỡi trong các trò như đồ hàng, chơi bác sĩ, chơi súng. Trẻ tự kỷ có khả năng tưởng tượng nghèo nàn và thường chơi khác thường.

Trẻ có thể quay một đồ vật hoặc chơi lặp đi lặp lại, ví dụ xếp hàng xe ô tô hoặc các khối đồ chơi. Một số trẻ ASD có vẻ chơi tưởng tượng nhưng thường chơi theo cách rập khuôn, thuộc lòng hoặc giới hạn.

4. ĐÁP ỨNG BẤT THƯỜNG VỚI KÍCH THÍCH CẢM GIÁC

Trẻ tự kỷ có thể phản ứng quá mức với một số kích thích cảm giác hoặc không có phản ứng gì cả. Trẻ khó “lọc” những âm thanh trong môi trường xung quanh, ví dụ tiếng máy lạnh, và có thể nổi giận khi mất sự kích thích đó.

Trẻ có thể bị thu hút bởi ánh sáng hoặc màu sắc, thích đập tay xuống sàn nhà, thích ngửi đồ vật. Trẻ cũng có thể tự xoay tròn mà không chóng mặt, trong khi lại sợ những cử động như đu đưa.

5. BẤT THƯỜNG TRONG PHÁT TRIỂN

Kỹ năng vận động có thể tương đối bình thường, tuy nhiên đa số trẻ tự kỷ vụng về hoặc có kỹ năng vận động tinh kém. Một số trẻ chậm phát triển ngôn ngữ và không thể giao tiếp với những nhu cầu đơn giản, nhưng lại có thể đọc được những chữ phức tạp.

Có trẻ đã biết nói nhưng sau đó ngưng nói, ví dụ biết nói “ba ba” lúc 1 tuổi nhưng ngưng nói lúc 2 tuổi. Hiện tượng này được gọi là “kỹ năng thoái lui”.

Trẻ có thể giỏi trong một số lĩnh vực như lắp ghép, đếm số, âm nhạc, nhưng kỹ năng nói và giao tiếp vẫn thấp hơn nhiều so với lứa tuổi.

LƯU Ý QUAN TRỌNG

Trẻ tự kỷ có thể biểu hiện nhiều mức độ triệu chứng khác nhau như mô tả ở trên, và không nhất thiết phải có đầy đủ tất cả các triệu chứng. Tuy nhiên, tất cả trẻ tự kỷ đều sẽ có khó khăn trong ba lĩnh vực chính là:

• Tương tác xã hội
• Giao tiếp
• Tưởng tượng

TÔI TÌM SỰ GIÚP ĐỠ Ở ĐÂU?

Nếu con bạn có các triệu chứng nêu trên và bạn nghi ngờ con mình bị tự kỷ, bạn nên xin hẹn khám cho con tại đơn vị Tâm lý của Bệnh viện Nhi Đồng 1.

Khi đến khám, bạn sẽ được hướng dẫn các bước cần thiết để giúp con phát triển. Có thể con bạn sẽ cần gặp:

• Chuyên viên tâm vận động
• Chuyên viên âm ngữ
• Chuyên viên hoạt động
• Chuyên viên hòa nhập cảm giác

Trẻ cần được thăm khám toàn diện để đánh giá mức độ phát triển và được hưởng chương trình can thiệp giáo dục tâm lý càng sớm càng tốt.