Dinh dưỡng cho trẻ dị ứng đạm sữa bò.

DỊ ỨNG ĐẠM SỮA BÒ VÀ NGUY CƠ SUY DINH DƯỠNG:

Dị ứng đạm sữa bò không phải là “bệnh lạ”, “bệnh mới”, hơn nữa lại rất thường gặp. Một tỉ lệ cao trẻ dị ứng đạm sữa bò dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng do rất nhiều nguyên nhân:

• Trẻ có tình trạng kém hấp thu;
• Trẻ không nhận đủ lượng thức ăn để hoạt động và tăng trưởng;
• Trẻ có tình trạng trào ngược dạ dày thực quản hay táo bón, tiêu chảy kéo dài…

DIỄN TIẾN CỦA DỊ ỨNG ĐẠM SỮA BÒ:

• Thời điểm 3 tuổi: 85% trẻ trước đây bị dị ứng protein sữa bò sẽ hết dị ứng.
• Thời điểm 8 tuổi: xét nghiệm IgE, người ta thấy có 15–58% trẻ còn phản ứng với protein sữa bò.

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG CỦA DỊ ỨNG ĐẠM SỮA BÒ:

• Da:
  – Viêm da cơ địa
  – Sưng môi và mi mắt (phù mạch)
  – Nổi mề đay (không liên quan đến tình trạng nhiễm trùng cấp, thuốc hay do nguyên nhân nào khác) (50–70%)
• Tiêu hóa:
  – Thường xuyên trào ngược và nôn trớ
  – Tiêu chảy/bón (kèm có hay không có ngứa hậu môn)
  – Máu trong phân
  – Thiếu máu thiếu sắt (50–60%)
• Hô hấp:
  – Sổ mũi, ho kéo dài, khò khè (không liên quan đến tình trạng nhiễm trùng) (20–30%)
• Toàn thân:
  – Mệt mỏi kéo dài hay đau quặn (>3 giờ mỗi ngày/kích thích) ít nhất 3 ngày trong 1 tuần kéo dài trên 3 tuần
• Chung:
  – Bỏ ăn, chậm tăng trưởng, thiếu máu thiếu sắt, bứt rứt, khó ngủ, khó thở
  – Các triệu chứng nguy kịch, shock phản vệ

LƯU Ý CHO PHỤ HUYNH:

Thông thường, các phụ huynh loay hoay tìm sữa “hợp” với con mà không biết rằng trẻ cần gặp bác sĩ chuyên khoa Nhi – Dinh dưỡng để xác định tình trạng dị ứng đạm sữa bò và được tư vấn chế độ ăn hợp lý.

CHẨN ĐOÁN DỊ ỨNG ĐẠM SỮA BÒ:

Quá trình chẩn đoán dị ứng đạm sữa bò có thể bao gồm:

• Tạm ngưng sữa bò được cho là “dị ứng”
• Sử dụng “sữa điều trị/sữa thay thế”
• Test da (lẩy da)
• Xét nghiệm IgE đặc hiệu
• Test sữa (Oral Food Challenge – OFC)

CHẾ ĐỘ ĂN CHO TRẺ DỊ ỨNG ĐẠM SỮA BÒ:

Những điểm khác biệt: Nói một cách dễ hiểu là dị ứng với món gì thì phải tránh món đó. Trẻ dị ứng đạm sữa bò phải tránh các thức ăn, thức uống chứa đạm sữa bò.

ĐỐI VỚI TRẺ DƯỚI 6 THÁNG:

“Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ”.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo: nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ đến sáu tháng tuổi và tiếp tục cho con bú cùng với các thực phẩm bổ sung thích hợp cho đến hai tuổi hoặc sau đó nữa.

Đối với trẻ bú mẹ nhưng có triệu chứng dị ứng, bác sĩ nghi ngờ dị ứng đạm sữa bò, bà mẹ sẽ được bác sĩ tư vấn chế độ ăn loại bỏ đạm sữa bò (sữa đặc, sữa tươi, phô mai…) có hoặc không kèm theo loại bỏ trứng và đậu nành. Mẹ cần bổ sung calci và vitamin D khi thực hiện chế độ ăn này.

Đối với trẻ không may mắn có sữa mẹ, thì lựa chọn là các sản phẩm công thức đạm sữa bò thủy phân hoặc sữa công thức amino acid.

Trên thị trường hiện dễ tìm sữa này của các công ty uy tín như Mead Johnson, Abbott…

Ba mẹ cũng có thể tìm các loại sữa tương tự, trên bao bì có ghi:

• “Hypoallergenic formula” (công thức giảm dị ứng)
• “Extensively hydrolyzed formula” (công thức thủy phân toàn phần)
• “Amino acid-based formula” (công thức acid amin)

Lưu ý:
Sữa thủy phân một phần (“Partially hydrolyzed”) không được khuyến cáo cho trẻ dị ứng đạm sữa bò.

ĐỐI VỚI TRẺ TỪ 6 THÁNG TRỞ LÊN:

Ngoài sữa, trẻ cần chế độ ăn bổ sung. Lựa chọn thức ăn bổ sung cũng theo nguyên tắc “dị ứng món gì thì phải tránh món đó”.

Đạm sữa bò thường có trong: sữa công thức, bột ăn dặm, bánh ăn dặm, sữa tươi, sữa bột, váng sữa, sữa chua, whey protein, casein, phô mai, bơ, kem…

Khi chọn thực phẩm cho trẻ, cần đọc kỹ thành phần (Ingredients).

Một số thực phẩm thường chứa sữa: bánh mì ngọt, bánh bông lan, bánh quy, bánh pudding, bánh flan, súp kem, sô cô la, xúc xích, pate, chè, sinh tố…

Khi chế biến thức ăn cho trẻ không được thêm các sản phẩm chứa sữa bò.

Không phải tất cả trẻ dị ứng đạm sữa bò đều dị ứng thịt bò nhưng cần thận trọng.

NHU CẦU DINH DƯỠNG CHUNG:

Như các trẻ bình thường khác, trẻ dị ứng đạm sữa bò cũng cần nhu cầu năng lượng theo tuổi để hoạt động và tăng trưởng.

Trẻ cần chế độ ăn cân đối các nhóm chất: bột đường, đạm, béo, xơ và vitamin.

Nếu trẻ chậm tăng cân, suy dinh dưỡng, cần được khám và tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng.

SỬ DỤNG SỮA THAY THẾ:

Trẻ cần được chẩn đoán chính xác trước khi sử dụng sữa thay thế.

Quy trình:
(1) Loại trừ đạm sữa bò hoặc dùng sữa thay thế
(2) Sau 2–4 tuần, nếu hết triệu chứng → test OFC
(3) Nếu dị ứng → ngừng sữa bò
(4) Nếu không → tiếp tục sử dụng

Test OFC phải thực hiện dưới giám sát y tế.

DỊ ỨNG Ở TRẺ BÚ MẸ:

Có thể xảy ra ở 0,5% trẻ bú mẹ.

Vẫn tiếp tục bú mẹ, trừ khi có triệu chứng nặng → mẹ cần loại bỏ đạm sữa bò khỏi khẩu phần.

SỮA ĐẬU NÀNH:

Nghiên cứu cho thấy sữa công thức đậu nành an toàn, giúp trẻ phát triển tương tự sữa bò về:

• Tăng trưởng
• Mật độ xương
• Miễn dịch

Không có bằng chứng ảnh hưởng xấu đến nội tiết.

MẸO CHĂM SÓC TRẺ:

• Khám và tư vấn với bác sĩ chuyên khoa Nhi – Dinh dưỡng
• Bổ sung thực phẩm giàu calci, đạm, vitamin ngoài sữa
• Sử dụng sữa thay thế phù hợp
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn